Kiến thức
Matching headings IELTS Reading: cách tìm ý chính đoạn và tránh bẫy
13 phút đọc
Dạng bài matching headings trong IELTS Reading yêu cầu bạn chọn tiêu đề (heading) phù hợp với ý chính của từng đoạn văn, từ một danh sách luôn có nhiều tiêu đề hơn số đoạn. Muốn làm đúng, bạn cần tóm được ý chính của cả đoạn bằng lời của mình rồi mới so với danh sách, thay vì dò tìm từ khóa trùng. Bài này hướng dẫn 5 bước làm bài, cách tìm ý chính, 4 bẫy hay gặp và một bài luyện tự soạn có đáp án giải thích.
Matching headings là gì trong IELTS Reading?
Trong bài đọc, mỗi đoạn được đánh chữ cái (A, B, C…), còn danh sách tiêu đề được đánh số La Mã (i, ii, iii…). Nhiệm vụ của bạn là ghi số La Mã của tiêu đề đúng cho từng đoạn. Theo mô tả định dạng bài Reading trên ielts.org, dạng này có những đặc điểm sau:
Luôn có nhiều tiêu đề hơn số đoạn, nên chắc chắn có tiêu đề thừa.
Mỗi tiêu đề chỉ dùng một lần.
Có thể có đoạn không nằm trong câu hỏi, hoặc đề làm sẵn một đoạn làm ví dụ. Tiêu đề đã dùng ở ví dụ thì gạch đi ngay.
Kỹ năng được kiểm tra: nhận ra chủ đề chung của đoạn, và phân biệt ý chính với ý phụ (ví dụ, số liệu, chi tiết minh họa).
Trang luyện thi của IDP cũng lưu ý rằng tiêu đề được xáo trộn thứ tự, nên đừng mong tiêu đề đầu tiên ứng với đoạn A. Cả bài Reading (Academic lẫn General Training) có 40 câu trong 60 phút, mỗi câu đúng được 1 điểm; số câu matching headings trong một đề không cố định.
Phân biệt matching headings với các dạng nối khác
IELTS Reading có nhiều dạng “nối”, và nhầm dạng là lý do nhiều bạn hiểu bài mà vẫn chọn sai:
Dạng | Bạn nối cái gì | Câu hỏi thật sự là |
|---|---|---|
Matching headings | Tiêu đề với đoạn | Đoạn này chủ yếu nói gì? |
Matching information | Một thông tin với đoạn chứa nó | Chi tiết này nằm ở đoạn nào? |
Matching features | Ý kiến, phát hiện với người hoặc nhóm | Ai nói hay làm điều này? |
Matching sentence endings | Nửa đầu câu với nửa sau | Câu này kết thúc thế nào cho đúng bài? |
Điểm khác lớn nhất: matching headings hỏi về toàn đoạn, còn matching information hỏi về một chi tiết nhỏ có thể nằm lọt giữa đoạn. Xem tổng quan các dạng ở bài các dạng câu hỏi IELTS Reading.
Nên đọc tiêu đề trước hay đọc đoạn văn trước?
Có hai cách tiếp cận, cách nào cũng có người làm tốt. Khác biệt nằm ở tốc độ đọc và thói quen của bạn.
Tiêu chí | Đọc tiêu đề trước | Đọc đoạn trước |
|---|---|---|
Cách làm | Lướt cả danh sách, gạch từ khóa, rồi đọc từng đoạn để tìm tiêu đề khớp | Đọc đoạn, tự tóm ý chính, sau đó mới nhìn danh sách |
Ưu điểm | Biết trước bài nói về gì, đọc có định hướng | Ít bị tiêu đề dẫn dắt, hiểu đoạn khách quan hơn |
Rủi ro | Dễ đi săn từ trùng, chọn theo mặt chữ | Tốn thời gian hơn nếu đọc chậm |
Hợp với | Bạn đọc nhanh, vốn từ khá | Bạn hay bị bẫy từ khóa |
Cách bài này đề xuất là kết hợp: lướt danh sách tiêu đề một lượt, khoảng nửa phút, chỉ để biết bài xoay quanh chủ đề gì, không cố nhớ. Sau đó đọc từng đoạn và tự tóm ý chính trước khi quay lại so. Bạn vừa có định hướng, vừa không bị tiêu đề dắt mũi.
Cách làm matching headings IELTS Reading qua 5 bước
Gạch tiêu đề đã dùng ở ví dụ (nếu có) và đếm số tiêu đề thừa. Ví dụ 7 tiêu đề cho 5 đoạn thì sẽ có 2 tiêu đề không dùng.
Lướt danh sách tiêu đề, gạch 1–2 từ mang nghĩa chính của mỗi tiêu đề. Để ý các tiêu đề na ná nhau: cùng chủ đề nhưng khác góc nhìn (nguyên nhân hay hậu quả, lợi ích hay hạn chế, quá khứ hay hiện tại). Những cặp na ná thường là chỗ đề gài bẫy.
Đọc đoạn và tự tóm ý chính trong 5–8 chữ, tóm bằng tiếng Việt cũng được. Đừng chỉ đọc câu đầu: đọc câu đầu, câu cuối và lướt phần giữa để bắt các từ đổi hướng như however, yet, but.
So ý vừa tóm với tiêu đề theo nghĩa, không theo mặt chữ. Tiêu đề đúng phải bao được toàn đoạn: mọi câu trong đoạn đều phục vụ ý đó.
Đoạn nào phân vân thì đánh dấu, để sau. Làm hết các đoạn dễ trước, tiêu đề nào đã chọn thì gạch đi. Danh sách ngắn lại, đoạn khó cũng dễ quyết hơn. Cuối cùng soát lại xem có tiêu đề nào bị dùng hai lần không.
Về thứ tự làm bài: nên làm matching headings trước các câu hỏi chi tiết của cùng bài đọc. Làm xong dạng này, bạn gần như có bản đồ của bài, nên các câu sau sẽ định vị nhanh hơn. Đổi lại, đừng để một đoạn ngốn quá 2 phút; bỏ qua rồi quay lại.
Cách tìm ý chính của một đoạn văn
Ý chính là điều tác giả muốn người đọc nhớ sau khi đọc xong đoạn. Các chi tiết còn lại (ví dụ, số liệu, trích lời, câu chuyện nhỏ) chỉ có mặt để chứng minh hoặc minh họa cho nó. Một mẹo đơn giản là tự hỏi “đoạn này trả lời câu hỏi gì?”. Câu trả lời ngắn nhất cho câu hỏi đó gần như chính là tiêu đề.
Ý chính không phải lúc nào cũng nằm ở câu đầu. Bảng dưới đây gom các kiểu đoạn hay gặp trong bài đọc học thuật:
Kiểu đoạn | Dấu hiệu | Ý chính nằm ở đâu |
|---|---|---|
Nêu ý rồi chứng minh | Câu đầu khái quát, sau đó là for example, studies show… | Câu đầu |
Dẫn dắt rồi đổi hướng | Mở bằng quan niệm cũ, giữa đoạn có however, yet, but | Sau từ đổi hướng |
Liệt kê | first, another, also, in addition | Điểm chung của các ý được liệt kê |
Vấn đề và giải pháp | problem, challenge… rồi one solution, to address this | Thường là phần giải pháp, hoặc cả cặp |
Kể rồi kết luận | Kể sự việc, số liệu; câu cuối có therefore, as a result, this suggests | Câu cuối |
Kiểu liệt kê là chỗ dễ sai nhất: đoạn nêu ba lợi ích thì tiêu đề đúng thường nói “nhiều lợi ích”, còn tiêu đề chỉ nhắc một lợi ích là bẫy quá hẹp.
4 bẫy hay gặp khi làm matching headings
1. Bẫy từ khóa trùng
Tiêu đề lặp lại đúng một từ nổi bật trong đoạn (tên riêng, thuật ngữ, con số) rất dễ hút mắt, và người ra đề biết điều đó. Tiêu đề đúng thường được diễn đạt lại (paraphrase), còn tiêu đề trùng từ hay chỉ chạm vào một chi tiết. Gặp tiêu đề trùng từ, hãy tự hỏi: từ đó là ý chính của đoạn hay chỉ được nhắc qua?
2. Tiêu đề quá hẹp
Tiêu đề đúng với một câu hoặc một ví dụ trong đoạn, nhưng không bao được phần còn lại. Cách kiểm tra: che câu chứa thông tin đó đi, phần còn lại của đoạn có còn nói về tiêu đề không? Nếu không, tiêu đề quá hẹp.
3. Tiêu đề quá rộng
Ngược lại, tiêu đề nói về chủ đề của cả bài, ví dụ “Ngành cà phê” cho một đoạn chỉ bàn về chi phí tưới nước. Nếu một tiêu đề có vẻ hợp với ba, bốn đoạn cùng lúc, nhiều khả năng nó không đúng cho đoạn nào.
4. Đúng chủ đề, sai góc nhìn
Tiêu đề và đoạn cùng nói về một chuyện, nhưng tiêu đề nói nguyên nhân trong khi đoạn nói hậu quả, hoặc tiêu đề nói lợi ích còn đoạn nói hạn chế. Hãy đọc kỹ danh từ chính của tiêu đề (reasons, effects, benefits, limitations, history, future…) vì nó quyết định góc nhìn.
Bài luyện matching headings tự soạn có đáp án
Bài đọc dưới đây do English Guide tự viết để luyện tập, không trích từ đề thi thật. Chủ đề gần gũi với người Đắk Lắk: trồng cây che bóng trong vườn cà phê. Bạn hãy tự làm trước trong khoảng 4–5 phút rồi mới đọc đáp án.
Shade trees on coffee farms
A. For decades, many coffee growers cleared every tree from their land, believing that full sunlight would produce the largest harvests. In the short term, this was often true: sun-grown plants flowered heavily and yields rose. However, farmers gradually noticed a cost. Without shade, the soil dried out faster, more water had to be pumped from wells during the dry season, and fertiliser bills climbed year after year. What had looked like an efficient system turned out to be an expensive one to maintain.
B. Planting trees among coffee bushes is not a new idea, but it has returned for practical reasons. Fruit trees such as durian and avocado give farmers a second product to sell, which matters when coffee prices fall. Their leaves drop and break down into the soil, and their roots help the ground hold water. Some farmers also report that bushes under light shade live longer, although each bush may produce slightly less.
C. Not every farmer is convinced. A shaded system takes several years before the new trees become productive, and a family with loans to repay may not be able to wait. Advice is also uneven: what works on one hillside can fail on another with different soil or rainfall. For these reasons, researchers argue that support schemes, rather than enthusiasm alone, will decide how widely the method spreads.
List of headings. Choose the correct heading for paragraphs A–C.
i. Why sunlight increases coffee yields
ii. A farming system that proved costly over time
iii. The long history of shade farming
iv. Several advantages of growing trees among crops
v. Extra income during periods of low prices
vi. Barriers that slow down a change in method
vii. How scientists study soil and rainfall
Đáp án và giải thích
Đoạn | Đáp án | Ý chính tự tóm |
|---|---|---|
A | ii | Trồng không bóng mát tưởng hiệu quả nhưng lâu dài tốn kém |
B | iv | Trồng xen cây mang lại nhiều lợi ích |
C | vi | Những trở ngại khiến việc chuyển đổi chậm |
Đoạn A – ii. Đoạn mở bằng niềm tin cũ (nhiều nắng thì năng suất cao), rồi đổi hướng ở However: đất khô nhanh, tốn nước, tốn phân. Câu cuối chốt lại rằng hệ thống tưởng hiệu quả hóa ra đắt đỏ. Tiêu đề ii diễn đạt lại đúng câu chốt đó (expensive to maintain thành costly over time). Tiêu đề i hút mắt vì có sunlight và yields, nhưng đó chỉ là phần dẫn dắt trước However: vừa trùng từ vừa quá hẹp.
Đoạn B – iv. Đoạn liệt kê nhiều lợi ích: có thêm sản phẩm để bán, lá cây cải tạo đất, rễ giữ nước, cây cà phê sống lâu hơn. Tiêu đề iv nói several advantages nên bao được cả danh sách. Tiêu đề v chỉ đúng với một lợi ích (thu nhập khi giá thấp), là bẫy quá hẹp. Tiêu đề iii bám vào cụm not a new idea, nhưng đoạn không hề kể lịch sử: bẫy từ khóa.
Đoạn C – vi. Câu đầu Not every farmer is convinced báo hiệu đoạn nói về trở ngại: phải chờ nhiều năm, gánh nợ, lời khuyên không đồng đều. Câu cuối kết luận rằng việc lan rộng phụ thuộc vào chương trình hỗ trợ. Tiêu đề vi khớp với toàn đoạn. Tiêu đề vii có scientists, soil, rainfall, đều là từ có mặt trong đoạn, nhưng đoạn không nói nhà khoa học nghiên cứu ra sao: vừa trùng từ vừa sai góc nhìn.
Bốn tiêu đề không dùng (i, iii, v, vii) đều là bẫy cố ý: mỗi cái gắn với một từ hoặc một chi tiết có thật trong bài. Đề thi thật cũng cài tiêu đề thừa theo cách tương tự.
Luyện matching headings hằng ngày thế nào?
Tự đặt tiêu đề cho đoạn văn. Mỗi ngày đọc 3–5 đoạn tiếng Anh (báo, bài khoa học phổ thông), che tiêu đề gốc và tự viết một tiêu đề 5–8 chữ. So với tiêu đề thật để xem mình bắt ý chính đúng chưa.
Ghi sổ paraphrase. Sau mỗi bài luyện, chép lại cặp diễn đạt trong đoạn và trong tiêu đề đúng. Sau vài tuần, bạn sẽ quen cách đề hay nói lại một ý.
Phân tích tiêu đề sai. Đừng chỉ chấm đúng sai. Với mỗi tiêu đề thừa, ghi lại nó là bẫy kiểu gì: trùng từ, quá hẹp, quá rộng hay sai góc nhìn.
Luyện đề thật có bấm giờ. Bộ sách Cambridge IELTS có nhiều bài matching headings. Khi đã quen dạng, bấm giờ cho cả bài đọc để quen nhịp 60 phút.
Nếu bạn đã có nền căn bản và đang nhắm 5.0–5.5, khóa IELTS Master 5.0–5.5 của EG đi hết các dạng bài từ dễ đến nâng cao, trong đó có matching headings, kèm chiến thuật làm bài. Khóa tại Cơ sở Buôn Ma Thuột gồm 32 buổi, 80 giờ, học phí 9.900.000đ (khoảng 124.000đ/giờ); bản học online cùng giáo viên cũng 80 giờ, học phí 7.140.000đ (khoảng 89.000đ/giờ). Lớp 8–15 học viên, ngoài giờ học có nền tảng EG LMS để tự luyện. Học xong dạng này, bạn có thể luyện tiếp multiple choice IELTS Reading.
Câu hỏi thường gặp
Matching headings có bao nhiêu tiêu đề thừa?
Luôn có ít nhất một tiêu đề thừa, vì số tiêu đề nhiều hơn số đoạn. Số lượng thừa thay đổi theo từng đề, nên hãy đếm ngay từ đầu.
Một tiêu đề có dùng được cho hai đoạn không?
Không, mỗi tiêu đề chỉ dùng một lần. Nếu thấy một tiêu đề hợp với hai đoạn, ít nhất một đoạn đang bị hiểu sai, thường do tiêu đề đó quá rộng.
Có nên chỉ đọc câu đầu và câu cuối của đoạn?
Đọc câu đầu và câu cuối giúp nhanh, nhưng không đủ với những đoạn đổi hướng giữa chừng. Hãy lướt thêm phần giữa để bắt các từ như however hay but trước khi chọn.
Matching headings nên làm trước hay sau các câu khác?
Nên làm trước các câu chi tiết của cùng bài đọc. Hiểu ý chính từng đoạn giúp bạn tìm thông tin nhanh hơn cho các câu sau.
Làm sao biết mình đang yếu ở đâu trong Reading?
Hãy làm một bài đọc có giới hạn giờ và xem mình sai nhiều ở dạng nào. Bạn có thể làm bài kiểm tra trình độ miễn phí của EG (có 1 bài Reading 13 câu), sau đó được tư vấn lộ trình.
